جوش و آکنه صورت؛ مراقبت روزانه با راهنمای داروساز

جوش صورت یکی از شایع‌ترین دغدغه‌های پوستی است و فقط به دوران نوجوانی محدود نمی‌شود؛ بسیاری از بزرگسالان هم با جوش‌های گاه‌وبیگاه یا آکنه ماندگار روبه‌رو هستند. خبر خوب این است که با یک روتین ملایم، منظم و انتخاب درست محصولات، می‌توان به بهبود ظاهر پوست و کاهش احتمال جوش‌های جدید کمک کرد. در این مقاله، انواع جوش، دلایل ایجاد آن و یک روش مراقبت جوش روزانه را همراه با نکات داروساز مرور می‌کنیم.

اگر هنوز نوع پوست خود را نمی‌دانید، ابتدا مطلب تشخیص نوع پوست را بخوانید یا از اسکن پوست درمابین کمک بگیرید.

انواع جوش رایج

همه جوش‌ها شبیه هم نیستند و شناخت نوع آن‌ها به انتخاب مراقبت مناسب کمک می‌کند:

• سرسیاه (کومدون باز): نقطه تیره روی منافذ، بیشتر بینی و چانه؛ لایه‌برداری ملایم داخل منافذ.
• سرسفید (کومدون بسته): برجستگی کوچک هم‌رنگ پوست یا سفید؛ پرهیز از محصولات سنگین و کومدوژنیک.
• پاپول: برجستگی قرمز و کمی حساس؛ دست نزدن و مراقبت ضدالتهاب ملایم.
• پوسچول: جوش قرمز با سر چرکی؛ فشار ندادن؛ احتمال جای جوش.
• ندول و کیست: جوش عمیق، بزرگ و دردناک؛ نیازمند مراجعه به پزشک.

چرا جوش و آکنه پیش می‌آید؟

آکنه حاصل چند عامل است که معمولاً با هم عمل می‌کنند. توضیح زیر جنبه آموزشی دارد:

• سبوم (چربی پوست): غدد چربی، سبوم تولید می‌کنند که برای محافظت از پوست لازم است. تغییرات هورمونی می‌تواند تولید آن را افزایش دهد.
• انسداد فولیکول: سلول‌های مرده پوست به‌همراه سبوم ممکن است دهانه فولیکول مو (منفذ) را مسدود کنند و کومدون بسازند.
• باکتری و التهاب: در منفذ بسته، باکتری‌هایی که به‌طور طبیعی روی پوست زندگی می‌کنند می‌توانند رشد کنند و پاسخ التهابی ایجاد شود؛ نتیجه آن جوش‌های قرمز و حساس است.

عوامل دیگری مثل ژنتیک، استرس، برخی داروها، محصولات آرایشی سنگین و تماس مکرر دست با صورت هم ممکن است در بروز یا تشدید جوش نقش داشته باشند.

روتین ملایم روزانه برای پوست مستعد جوش

صبح:

1. ۱.شستشوی ملایم: با یک ژل یا فوم شستشوی ملایم و آب ولرم صورت را بشویید.
2. ۲.سرم سبک (اختیاری): سرم نیاسینامید معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شود.
3. ۳.مرطوب‌کننده غیرکومدوژنیک: حتی پوست جوش‌دار هم به آبرسانی نیاز دارد، به‌ویژه وقتی از محصولات خشک‌کننده استفاده می‌کنید.
4. ۴.ضدآفتاب: برخی محصولات ضدجوش حساسیت پوست به آفتاب را بیشتر می‌کنند و آفتاب می‌تواند لک‌های پس از جوش را تیره‌تر کند. راهنمای بهترین ضد آفتاب برای پوست چرب را ببینید.

شب:

1. ۱.پاک کردن آرایش و ضدآفتاب با پاک‌کننده مناسب.
2. ۲.شستشوی ملایم با همان شوینده صبح.
3. ۳.محصول مؤثر طبق توضیحات بخش بعد، با دفعات کم و تدریجی.
4. ۴.مرطوب‌کننده سبک برای حفظ سد پوستی.

برای منطق ترتیب محصولات، مطلب روتین پوستی صبح و شب و اگر پوست چرب یا مختلط دارید، روتین پوست چرب و مختلط را بخوانید.

مواد مؤثر؛ با احتیاط و تدریجی

• سالیسیلیک اسید (BHA): محلول در چربی است و به لایه‌برداری ملایم داخل منافذ کمک می‌کند؛ برای سرسیاه و سرسفید کاربرد رایجی دارد. با یک شب در میان شروع کنید.
• نیاسینامید: به بهبود ظاهر قرمزی، یکنواختی پوست و تعادل چربی کمک می‌کند و معمولاً کم‌تحریک است.
• بنزوئیل پراکسید: در محصولات ضدجوش رایج است، اما ممکن است خشکی، سوزش و پوسته‌ریزی ایجاد کند و پارچه و حوله را بی‌رنگ کند. بهتر است با غلظت پایین و فقط روی نواحی درگیر شروع شود و پیش از مصرف با داروساز مشورت کنید.
• محصولات غیرکومدوژنیک: مرطوب‌کننده، ضدآفتاب و آرایش با برچسب Non-comedogenic احتمال انسداد منافذ را کمتر می‌کنند.

چند ماده لایه‌بردار یا رتینوئید را هم‌زمان و بدون مشورت ترکیب نکنید. در بارداری و شیردهی پیش از مصرف هر محصول ضدجوش، به‌خصوص اسیدها، رتینوئیدها و داروهای موضعی، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

اشتباهات رایج در مراقبت جوش

• فشار دادن یا کندن جوش‌ها که خطر التهاب، عفونت و جای جوش را بالا می‌برد
• شستن بیش از حد صورت یا استفاده از اسکراب‌های زبر
• استفاده هم‌زمان از چند محصول قوی به امید نتیجه سریع‌تر
• حذف مرطوب‌کننده و ضدآفتاب
• تغییر مداوم محصولات؛ معمولاً ۶ تا ۸ هفته مصرف منظم لازم است تا تغییر دیده شود
• استفاده از توصیه‌های خانگی تحریک‌کننده مثل خمیردندان یا لیمو روی جوش
• مصرف خودسرانه داروهای خوراکی یا کرم‌های دارای کورتون

چه زمانی به داروساز یا پزشک مراجعه کنیم؟

اگر جوش‌های عمیق، دردناک یا کیستی دارید، جوش‌ها جای فرورفته یا لک تیره به‌جا می‌گذارند، پس از چند هفته مراقبت منظم بهبودی نمی‌بینید، جوش‌ها ناگهانی در بزرگسالی شروع شده یا با علائمی مثل بی‌نظمی قاعدگی و رشد موی زیاد همراه‌اند، یا محصولی باعث سوزش شدید شده است، با داروساز مشورت کنید یا به پزشک متخصص پوست مراجعه کنید. آکنه متوسط تا شدید نیازمند ارزیابی و درمان پزشکی است و روتین خانگی جایگزین آن نیست.

جمع‌بندی و مشاوره

مراقبت جوش لازم نیست پیچیده باشد: شستشوی ملایم، مرطوب‌کننده غیرکومدوژنیک، یک ماده مؤثر مناسب با شروع تدریجی و ضدآفتاب روزانه پایه یک روتین درست است. برای انتخاب محصول متناسب با پوست خود می‌توانید از اسکن پوست درمابین استفاده کنید یا با داروسازان درمابین مشورت کنید؛ مشاوره آنلاین همه‌روزه ۹ تا ۲۲ در دسترس است. اگر در همدان هستید، می‌توانید به داروخانه دکتر توکلی در همدان مراجعه کنید.

مطالب مجله پوست جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک یا داروساز نیست.

بازبینی داروساز: دکتر محمد توکلی · بازبینی علمی: دکتر سارا محمدیان منصور